Op maandagavond, terwijl Kylian Mbappé het Ballon d’Or-gala in Londen bijwoonde, werd hij ook het middelpunt van een enorme controverse op Chinese sociale media. Voetbalfans waren op een videoclip gestuit waarin hij grapte over de meme waar hij het hardst om lacht. Daarin wordt zijn gezicht gemonteerd op een “Chinese dictator” die lijkt op Mao Zedong, die verantwoordelijk was voor een van de bloedigste periodes in het verleden van het land.
De ophef verspreidde zich als een lopend vuurtje. Chinese merken zegden de samenwerking met hem een voor een op, en China Media Group, het moederbedrijf van de staatszender CCTV, schortte de uitzendingen van La Liga-wedstrijden op. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zei: “Woorden en daden die de gevoelens van het Chinese volk kwetsen, zullen vanzelfsprekend worden tegengewerkt door alle lagen van de Chinese samenleving.”
Op het Chinese internet spraken maar weinig mensen expliciet uit wat die woorden en daden precies waren, en gebruikten ze de naam van Mao nauwelijks. Mao blijft een bijna heilige figuur in het land. Het uitgebreide censuursysteem, dat 1,4 miljard mensen afsluit van het wereldwijde internet, zorgde ervoor dat velen niet precies wisten wat er was gebeurd.
De beschuldiging dat hij de “gevoelens van het Chinese volk had gekwetst” was op zichzelf al genoeg om een vloedgolf van woede los te maken. Sociale-mediaalgoritmes versterkten die reactie, net als een zwaar gecontroleerd internet, waar mensen terughoudend zijn om het niet eens te zijn met de meerderheid.
Het duurde niet lang voordat Mbappé, een van de grootste voetbalsterren ter wereld, zei dat het hem “oprecht spijt” had van zijn “onoverdachte” opmerking. Ook zijn club Real Madrid en de Spaanse competitie La Liga gaven excuses. China is een enorme markt voor de populairste sport ter wereld.
Reactie vanuit Beijing en op Weibo
Beijing heeft later bevestigd dat het de excuses van de voetballer “serieus” neemt. China Media Group heeft nog niet gezegd of de uitzendingen weer worden hervat.
“Excuses zijn het minste wat hij moet doen, maar ik vergeef hem niet. Ik steun een verbod op hem”, stond in een topreactie op Weibo.
Mbappé noemde Mao in het interview niet bij naam, maar veel mensen vonden dat elke grap over de stichter van het communistische China een grens overschreed. “Weet je wie je hebt gekwetst? Hij is de geestelijke pijler van het Chinese volk”, stond in een reactie op Weibo die door meer dan 700 gebruikers werd geliked. “Hij is de belangrijkste figuur in onze geschiedenis. Denk je dat een simpel excuus alles goedmaakt?”, schreef iemand anders.
Ironisch genoeg vragen veel gebruikers op het Chinese sociale media, ondanks de zware kritiek, nog steeds wat de Franse spits precies heeft gezegd. Ze probeerden AI-chatbots, maar die zijn net zo gecensureerd als het Chinese internet en konden geen antwoord geven. Anderen probeerden het uit te leggen, maar omzeilden elke vermelding van Mao. Er werd verwezen naar “de persoon op het biljet van 100 yuan” en naar “de leraar”, een titel die Mao ooit voor zichzelf gebruikte. Screenshots van de meme en het interview werden gedeeld, waarbij het woord “dictator” en Mbappés gezicht waren vervaagd.
Noch de verklaring van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, noch de excuses van Mbappé, Real Madrid en La Liga noemden Mao rechtstreeks.
Mao en zijn erfenis
Mao, die de Chinese Communistische Partij naar de overwinning in de burgeroorlog leidde en de Volksrepubliek China stichtte, overleed in 1976. Ondanks de turbulente periode van zijn bewind, waaronder de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie, die leidden tot een hongersnood die tientallen miljoenen mensen doodde en gewelddadige zuiveringen door de Chinese samenleving joeg, blijft hij in China een vereerde figuur.
Een portret van Mao hangt boven het Tiananmenplein in Beijing, een symbool van hoe centraal hij staat in de moderne Chinese verbeelding. In tegenstelling tot andere voormalige Chinese leiders wordt zijn gebalsemde lichaam daar openbaar tentoongesteld en trekt het dagelijks tienduizenden bezoekers. De laatste jaren is de belangstelling voor hem onder jonge mensen weer toegenomen. Zij lezen zijn werken en bekijken clips van hem op sociale media.
Chinese geschiedenisboeken bagatelliseren de verwoesting onder Mao’s bewind. De Chinese Communistische Partij oordeelt dat zijn verdiensten zwaarder wegen dan zijn fouten. In hun ogen is hij “een grote revolutionair en een groot marxist”.
Buiten China ziet de geschiedenis Mao echter zowel als revolutionair als als dictator. Daardoor was de reactie onder de diaspora heel anders, zowel van dissidenten als van mensen wier families decennia geleden voor Mao’s bewind zijn gevlucht.
“Je hoeft je niet te excuseren, je hebt het niet mis”, stond in een veelgeliked Chinees commentaar onder de verklaring van de voetbalster op X. “De partij die zich moet excuseren is de CCP; zij hebben het Chinese volk ontvoerd en gehersenspoeld”, schreef een andere Chinese gebruiker.
Memes en onbegrip
Op X en Threads, die beide in China niet toegankelijk zijn, leidde de ophef tot nog meer memes. Sommige tonen het gezicht van Mbappé op andere afbeeldingen van Mao, terwijl andere nog verder gaan en zijn gezicht op het lichaam van de huidige Chinese leider Xi Jinping plaatsen.
En dan was er nog het overige internet, dat vooral verbaasd was. “Het is eerlijk gezegd moeilijk te begrijpen… Het lijkt erop dat mensen hun leiders niet mogen bekritiseren. En ze verwachten dat de hele wereld er hetzelfde over denkt? Dat is belachelijk”, stond in een topreactie onder de verklaring van Real Madrid op Instagram. “Hoe durf je een dictator een dictator te noemen? Verschrikkelijk”, schreef een andere gebruiker op X.